Horlama, uyku sırasında gevşeyen boğaz kaslarının hava yolunu daraltması ve bu dar kanaldan geçen havanın yumuşak damak, küçük dil ve dil kökü gibi gevşek dokuları titreştirmesiyle olur. Uyanıkken bu dokuları gergin tutan kaslar uykuda gevşer ve aynı nefes daha dar bir kanaldan geçmek zorunda kalır. Sırtüstü yatmak, alkol, fazla kilo ve burun tıkanıklığı bu daralmayı artıran başlıca etkenlerdir. Peki horlama neden olur, hangi horlama uyku apnesine işaret eder, horlama tedavisi hangi basamaklardan oluşur? Bu soruları aşağıda sırasıyla yanıtlıyoruz.
Sesin Kaynağı: Uykuda Hava Yolunda Neler Değişir?
Uykuda hava yolunu açık tutan kasların tonusu azalır, daralan kanaldan geçen hava hızlanır ve basıncı düşer, bu basınç düşüşü de yumuşak duvarları içeri çekerek titreştirir. Duvar kapanmaya yaklaştıkça akım kesilir ve doku geri açılır. Saniyede onlarca kez tekrarlanan bu açılıp kapanma, horlama sesini üretir. Kas tonusu en çok derin uykuda ve rüya evresinde (REM) azaldığı için horlama da gecenin bu bölümlerinde belirginleşir.
Horlama neden olur? diye düşünüldüğünde titreşen bölgenin yerinin sesin karakterini değiştirdiğini de bilmek gerekir. Yumuşak damaktan gelen ses daha kaba ve gürültülüdür, dil kökü kaynaklı horlama ise daha tiz duyulur. Kulak burun boğaz muayenesinde titreşimin nereden kaynaklandığının belirlenmesi, uygun tedavinin seçilmesini sağlar.
Horlamayı Tetikleyen Durumlar
Horlamayı en sık tetikleyen durumlar sırtüstü yatmak, alkol, fazla kilo, burun tıkanıklığı, büyük bademcik, sigara ve ileri yaştır. Horlama neden olur? sorusunun tek bir cevabı olmamasının sebebi, çoğu kişide bu etkenlerin birkaçının üst üste binmesidir:
- Sırtüstü yatmak: Yerçekimi dil kökünü ve yumuşak damağı boğazın arkasına düşürür.
- Alkol ve sakinleştirici ilaçlar: Boğaz kaslarının tonusunu normal uykudan da fazla düşürür.
- Fazla kilo: Boyun çevresindeki yağ dokusu hava yolunu dışarıdan sıkıştırır.
- Burun tıkanıklığı: Septum eğriliği, alerji ya da polip ağızdan nefes almaya zorlar, dil geriye kayar.
- Büyük bademcik ve geniz eti: Hava yolunu fiziksel olarak daraltır, çocuklarda en sık nedendir.
- Sigara: Burun ve boğaz mukozasında ödem oluşturur.
- İleri yaş: Dokuların esnekliği ve kas tonusu azalır.
Sıraladığımız etkenlerden yatış pozisyonu, alkol ve kilo kişinin kendi müdahalesiyle değişebilir. Anatomik nedenler ise hekim değerlendirmesi gerektirir.
Basit Horlama mı, Uyku Apnesi mi?
Düzenli ritimde süren ve gündüz yorgunluğa yol açmayan horlama basit horlamadır, sessizlikle kesilip boğulur gibi bir nefesle yeniden başlayan horlama ise uyku apnesine işaret eder. Bu sessizlik büyük olasılıkla solunumun durduğu bir apne epizodudur.
Hekimlerin tarama için sık kullandığı STOP BANG ölçeği sekiz soruya dayanır: yüksek sesli horlama, gündüz yorgunluğu, tanık olunan nefes durması, yüksek tansiyon, vücut kitle indeksinin 35 üzerinde olması, 50 yaş üzeri, 40 cm üzeri boyun çevresi ve erkek cinsiyet. Üç ya da daha fazla soruya evet yanıtı veren kişide uyku apnesi riski yüksek kabul edilir ve uyku testi istenir. Testte apne saptanırsa tedavi artık yalnızca sesi değil, solunumu hedefler ve bu aşamada uyku ve solunum cihazları devreye girer.
Horlama Tedavisi Hangi Basamaklarla İlerler?
Horlama tedavisi pozisyon değişikliği, alkol ve kilo kontrolü, burun tıkanıklığının giderilmesi, ağız içi aparey ve cerrahi basamaklarıyla, en basitten girişimsele doğru ilerler:
- Pozisyon: Yalnızca sırtüstü yatınca horlayan kişide yan yatmayı destekleyen yastık ya da sırta takılan pozisyon aparatları sesi belirgin biçimde azaltır.
- Alkol ve kilo: Yatmadan önceki 3 ile 4 saat içinde alkol almamak ve fazla kiloyu vermek, hava yolunun hem içten hem dıştan daralmasını sınırlar.
- Burun: Alerjik tıkanıklıkta ilaç tedavisi, septum eğriliğinde septoplasti uygulanır.
- Ağız içi aparey: Diş hekimi ya da KBB uzmanının kişiye özel hazırladığı aparey alt çeneyi öne alarak dil kökünün geriye düşmesini önler.
- Cerrahi: Yumuşak damağa radyofrekans uygulaması, bademcik ameliyatı ve damak cerrahisi anatomik darlığı olan seçilmiş hastalarda uygulanır.
Eczanelerde satılan burun bantları ve spreyler yalnızca burun kaynaklı horlamada sınırlı fayda sağlar, boğaz kaynaklı horlamada etkisizdir.
Uyku testinde apne saptanan hastada sıralanan basamakların yanına cihaz tedavisi eklenir. CPAP modelleri hava yoluna sürekli basınçlı hava vererek dokuların titreşmesini ve kapanmasını engeller, bu yüzden horlama da cihazın kullanıldığı gecelerde büyük ölçüde kaybolur. Ağzı kapalı uyuyan kullanıcılar için yüze daha az temas eden medikal burun maskesi genellikle ilk denenen seçenektir.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuklarda horlama neden olur?
Çocuklarda horlama çoğunlukla büyümüş bademcik ve geniz etinden olur. Haftada üç geceden fazla horlayan, ağzı açık uyuyan ya da gündüz dikkat sorunu yaşayan çocuğun kulak burun boğaz uzmanına gösterilmesi gerekir.
Horlama tamamen geçer mi?
Alkol, kilo ya da yatış pozisyonu kaynaklı horlama bu etkenler düzeltildiğinde çoğunlukla tamamen geçer. Anatomik darlıkta ise kalıcı sonuç için aparey ya da cerrahi gerekir.
CPAP cihazı sadece horlama için kullanılır mı?
Hayır, CPAP cihazı basit horlama için değil, uyku testinde apne saptanan hastalar için kullanılır. Basit horlamada ilk tercih pozisyon, kilo ve aparey gibi yöntemlerdir, cihaz ise hekimin belirlediği basınçla apne tedavisinde kullanılır.
