Yatalak hasta, bakım verenin dizlerini bükerek ve hastayı gövdesine yakın tutarak, kaldırmak yerine kaydırma ve döndürme yöntemiyle, gerekirse transfer kemeri, transfer tahtası ya da lift kullanılarak taşınır. Evde bakımda en sık yaşanan yaralanmalar hastanın düşmesi ve bakım verenin bel incinmesidir, ikisi de çoğunlukla yanlış teknikten kaynaklanır. Peki yatalak hasta nasıl taşınır, bakım vereni koruyan hareketler nelerdir, tekerlekli sandalyeden yatağa transfer hangi sırayla yapılır? Yazımızın devamında bu soruları adım adım yanıtlıyoruz.
Taşımadan Önce Yapılması Gereken Hazırlık
Taşımadan önce hastanın ne kadar destek verebildiği belirlenir, yatak bakım verenin kalça hizasına getirilir, frenler kilitlenir ve yol üzerindeki engeller kaldırılır. Ayakta kısa süre de olsa ağırlık verebilen bir hasta döner transferle taşınabilir. Bacaklarına hiç yük veremeyen hasta için ise transfer tahtası ya da lift gerekir. Yatak, sandalye ve varsa tekerlekli ekipmanın frenleri hareket başlamadan kontrol edilir, halı ve kablo gibi takılma riski taşıyan eşyalar yoldan alınır. Hastaya her adım önceden anlatılır ve hareket “üç” sayısıyla birlikte başlatılır.
Bu hazırlık birkaç dakika sürer ama transfer sırasında yaşanabilecek kaymaların çoğunu önler. Yatalak hasta nasıl taşınır? sorusunun ilk cevabı da bu hazırlıktır.
Bakım Vereni Koruyan Hasta Taşıma Teknikleri
Bakım vereni koruyan hasta taşıma teknikleri, dizleri bükerek sırtı düz tutmak, hastayı gövdeye yakın taşımak, belden burkulmak yerine ayaklarla dönmek ve kaldırmak yerine kaydırmaktır. ABD iş sağlığı kurumu NIOSH, hasta bakımında elle kaldırılan yükün yaklaşık 16 kg’ı aşmamasını, bu sınırın üzerindeki durumlarda yardımcı ekipman kullanılmasını önerir. Bir yetişkini tamamen kaldırmak bu sınırın çok üzerinde kaldığı için hareket şu kurallarla yapılır:
- ayaklar omuz genişliğinde açılır, bir ayak hafifçe önde durur,
- bel değil dizler bükülür, sırt düz tutulur,
- hasta bakım verenin gövdesine olabildiğince yakın tutulur,
- yön değiştirirken belden burkulmak yerine ayaklarla adım atılarak dönülür,
- iki kişiyle yapılan transferlerde tek bir kişi sayar ve hareket aynı anda başlar.
Yukarıdaki kurallar yatak içi hareketlerde de geçerlidir. Hastayı yukarı çekmek ya da yan çevirmek için altına serilen kaydırma çarşafı sürtünmeyi azaltır, çarşafın iki kenarından tutan iki kişi hastayı cildini sürtmeden kaydırabilir. Bu yöntem bası yarası riskini de düşürür.
Tekerlekli Sandalyeden Yatağa Transfer Adım Adım
Tekerlekli sandalyeden yatağa transfer, sandalye yatağa 30 ile 45 derecelik açıyla yerleştirilip frenler kilitlendikten sonra hastanın transfer kemeriyle ayağa kaldırılıp yatağın kenarına döndürülmesiyle yapılır. Günde birkaç kez tekrarlanan bu hareketin sırası şöyledir:
- Sandalye yatağa 30 ile 45 derecelik açıyla, hastanın güçlü tarafı yatağa bakacak şekilde yerleştirilir.
- Frenler kilitlenir, ayak pedalları kaldırılır ya da yana çevrilir, yatak tarafındaki kolçak çıkarılır.
- Hasta oturduğu yerde öne doğru kaydırılır, ayakları yere tam basar.
- Bakım veren hastanın beline transfer kemeri takar ve kemerden tutar, kendi dizleriyle hastanın dizlerini önden sabitler.
- Hasta öne eğilir, bakım veren ayaklarıyla dönerek hastayı yatağın kenarına oturtur.
- Hasta önce yan yatırılır, ardından bacakları yatağa alınır.
Ayağına hiç yük veremeyen hastada 4. ve 5. adımların yerine sandalye ile yatak arasına köprü kuran transfer tahtası kullanılır ve hasta tahtanın üzerinden kaydırılır. Çıkarılabilir kolçak ve katlanır ayak pedalı bu transferi doğrudan kolaylaştırdığı için tekerlekli sandalye seçerken bu iki özelliğe bakmak gerekir.
Hangi Durumda Hangi Ekipman Kullanılır?
Kısa süre ayakta durabilen hastada transfer kemeri, oturabilen ama ayağa kalkamayan hastada transfer tahtası, hiç destek veremeyen hastada hasta taşıma lifti, ev içi kısa mesafelerde ise hasta transfer sandalyesi kullanılır. Ekipman seçimini hastanın verebildiği destek kadar bakım verenin fiziksel kapasitesi de belirler. Bakım veren tek kişiyse ya da hasta kiloluysa lift kaldırma yükünü tamamen ortadan kaldırır.
Banyo ve tuvalete yapılan kısa mesafeli taşımalarda dar kapılardan geçebilen hasta transfer sandalyesi daha pratik bir çözümdür. Yükseklik ayarlı bir hasta yatağı ise yatağı sandalye seviyesine indirip kaldırarak her transferi daha güvenli hale getirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Yatalak hasta tek kişiyle taşınabilir mi?
Kısa süre ayakta durabilen yatalak hasta, transfer kemeri kullanılarak tek kişiyle taşınabilir. Hiç destek veremeyen bir yetişkini tek başına kaldırmak bakım veren için ciddi bel yaralanması riski taşır, bu durumda lift ya da ikinci bir kişi gerekir. Yatalak hasta nasıl taşınır sorusunda olduğu gibi burada da belirleyici olan, hastanın verebildiği destektir.
Yatalak hasta kaç saatte bir çevrilmelidir?
Yatalak hasta bası yarasını önlemek için en az iki saatte bir çevrilmelidir. Havalı yatak sistemleri kullanılan hastalarda bu aralığı hekim ya da hemşire hastanın cilt durumuna göre belirler.
Hasta taşırken en sık yapılan hata nedir?
En sık yapılan hata, hastayı kollarından ya da koltuk altından çekerek kaldırmaktır. Bu tutuş hastanın omuz eklemine zarar verir, bakım verenin de belini zorlar. Doğru tutuş, transfer kemerinden ya da kalça hizasından yapılır.
